IKE i IKZE – jak oszczędzać pieniądze na emeryturę?

IKE i IKZE to dobrowolne formy oszczędzania w III filarze, ale nie są konkretnymi inwestycjami. Działają jak podatkowe „opakowania” na lokaty, obligacje, fundusze lub instrumenty dostępne w rachunku maklerskim. IKE daje korzyść głównie przy wypłacie, a IKZE pozwala obniżyć bieżący podatek PIT.

Czym właściwie są IKE i IKZE?

Indywidualne Konto Emerytalne (IKE) i Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE) uzupełniają przyszłą emeryturę z ZUS. Wpłacasz na nie prywatne pieniądze, a następnie wybierasz sposób ich przechowywania lub inwestowania zależnie od oferty instytucji.

Może to być rachunek oszczędnościowy w banku, obligacje, jednostki funduszy inwestycyjnych zarządzanych przez TFI, ubezpieczeniowy fundusz kapitałowy albo rachunek maklerski. Samo IKE lub IKZE nie gwarantuje zysku. O wyniku decydują wybrany instrument, opłaty, czas oszczędzania i ryzyko inwestycyjne.

IKE czy IKZE – jakie są różnice?

Najprościej zapamiętać tę różnicę: IKZE daje korzyść podatkową teraz, a IKE przede wszystkim na końcu oszczędzania. Wpłaty na IKZE można odliczyć w rocznym zeznaniu PIT od dochodu, a w przypadku ryczałtu od przychodu. IKE nie daje bieżącego odliczenia, ale po spełnieniu warunków pozwala uniknąć 19-procentowego podatku od zysków kapitałowych, czyli podatku Belki.

Na IKE nie trzeba wpłacać co miesiąc. Możesz przekazywać pieniądze wtedy, gdy masz nadwyżkę, pod warunkiem że nie przekroczysz rocznego limitu. W przypadku IKZE wpłaty faktycznie dokonane w danym roku mogą zmniejszyć podstawę opodatkowania, ale nie odzyskasz więcej niż wynika z rozliczanego podatku.

Standardowa wypłata z IKE bez podatku Belki wymaga ukończenia 60 lat albo 55 lat w przypadku nabycia uprawnień emerytalnych i spełnienia jednego z warunków dotyczących historii wpłat. Trzeba wpłacać na konto w co najmniej pięciu latach kalendarzowych albo dokonać ponad połowy wszystkich wpłat nie później niż pięć lat przed złożeniem wniosku o wypłatę.

W IKZE preferencyjna wypłata jest możliwa po ukończeniu 65 lat, jeśli wpłaty były dokonywane w co najmniej pięciu latach kalendarzowych. Wtedy instytucja pobiera 10% podatku od wypłacanej kwoty.

Co wybrać dla siebie?

Decyzja zależy przede wszystkim od bieżącego opodatkowania, potrzebnej płynności i czasu do emerytury. Nie trzeba ograniczać się do jednego rozwiązania. Możesz mieć jednocześnie jedno IKE i jedno IKZE.

Scenariusz 1 – masz dochody opodatkowane PIT i zależy Ci na obniżeniu podatku. IKZE może być pierwszym wyborem, ponieważ wpłaty zmniejszają podstawę opodatkowania. Korzyść jest większa, gdy płacisz podatek według wyższej stawki, choć jej ostateczna wysokość zależy od całego rozliczenia rocznego.

Scenariusz 2 – chcesz odkładać większe kwoty i nie płacić podatku od przyszłych zysków. IKE ma wyższy limit wpłat. Po spełnieniu warunków wypłaty nie zapłacisz podatku Belki od zysków wypracowanych na koncie.

Scenariusz 3 – chcesz połączyć obie korzyści. W pierwszej kolejności możesz wykorzystać IKZE, aby uzyskać odliczenie w PIT, a następnie wpłacać na IKE. Takie rozwiązanie pozwala korzystać z ulgi przy wpłacie i zwolnienia podatkowego przy wypłacie, ale wymaga utrzymywania osobnych kont oraz przestrzegania różnych warunków.

Jak założyć konto i przenieść środki?

IKE lub IKZE możesz założyć między innymi w banku, TFI, domu maklerskim, zakładzie ubezpieczeń albo dobrowolnym funduszu emerytalnym. Każda osoba może mieć tylko jedno IKE i jedno IKZE, ale nie ma przeszkód, by posiadać oba konta równocześnie.

1. Określ, czy ważniejsza jest dla Ciebie ulga w bieżącym PIT, brak podatku Belki przy wypłacie, czy korzystanie z obu preferencji.
2. Porównaj instytucje, sprawdzając dostępne instrumenty, opłaty i zasady wypłaty.
3. Zawrzyj umowę o prowadzenie konta i złóż wymagane oświadczenie, że nie masz innego rachunku tego samego rodzaju albo przenosisz środki z dotychczasowej instytucji.
4. Wpłacaj środki w wybranym rytmie, kontrolując łączną kwotę wpłat w danym roku.
5. Jeśli zmieniasz dostawcę, najpierw zawrzyj umowę z nową instytucją, a następnie złóż w dotychczasowej dyspozycję wypłaty transferowej.

Wypłata transferowa nie jest tym samym co wcześniejszy zwrot. Polega na przeniesieniu całości środków na inne IKE lub IKZE i pozwala zachować ich status podatkowy. Instytucja prowadząca konto może pobrać opłatę za transfer dokonany wkrótce po otwarciu rachunku, jeśli przewiduje ją umowa.

Przed podpisaniem umowy sprawdź u dostawcy następujące kwestie:

• Koszty prowadzenia – opłaty za rachunek, zarządzanie, transakcje, wypłatę i transfer.
• Oferta instrumentów – dostępne lokaty, obligacje, fundusze, instrumenty giełdowe lub inne formy inwestowania.
• Warunki wcześniejszego zwrotu – zasady częściowej wypłaty, całkowitego zwrotu i ewentualne opłaty.
• Obsługa online – możliwość składania dyspozycji, sprawdzania wpłat i pobierania dokumentów bez wizyty w placówce.
• Zasady dziedziczenia – sposób wskazania osób uprawnionych i dokumenty wymagane po śmierci oszczędzającego.

Ryzyko inwestycyjne i dziedziczenie środków

IKE i IKZE nie chronią automatycznie przed stratą. Na rachunku bankowym lub lokacie ryzyko jest inne niż przy funduszach, akcjach, ETF-ach czy ubezpieczeniowych funduszach kapitałowych. Wartość inwestycji może się zmieniać, a w niektórych rozwiązaniach również spaść poniżej sumy wpłat.

Środki są prywatne i mogą zostać przekazane wskazanym osobom albo spadkobiercom. Właściciel konta może złożyć dyspozycję wskazania osoby uprawnionej, a później ją zmienić. Zgodnie z zasadami opisanymi w ustawie o IKE i IKZE środki przekazane osobie uprawnionej są zwolnione z podatku od spadków i darowizn. Możliwy jest także transfer na własne IKE lub IKZE osoby uprawnionej, jeśli spełnione są warunki przewidziane dla danego konta.

Najczęstsze pytania o IKE i IKZE

Czy można mieć IKE i IKZE jednocześnie?

Tak. Możesz posiadać jedno IKE i jedno IKZE oraz wpłacać na oba konta w tym samym roku. Nie można natomiast prowadzić dwóch kont tego samego rodzaju.

Co jeśli potrzebuję pieniędzy przed emeryturą?

Wtedy mówimy o wcześniejszym zwrocie, a nie o wypłacie emerytalnej. Z IKE można wycofać całość albo część środków. Podatek Belki dotyczy dochodu kapitałowego przypadającego na wypłacaną kwotę. Wcześniejszy zwrot z IKZE obejmuje całość środków i rozlicza się go jako przychód na zasadach ogólnych, co może zwiększyć dochód wykazany w zeznaniu PIT.

Wcześniejszy zwrot nie oznacza wypłaty emerytalnej. Ta druga korzysta z preferencji dopiero po osiągnięciu właściwego wieku i spełnieniu warunku dotyczącego wpłat.

Czy można stracić pieniądze na IKE lub IKZE?

Tak, jeśli środki są ulokowane w instrumentach, których wartość rynkowa się zmienia. IKE i IKZE określają ramy prawno-podatkowe, ale nie gwarantują wyniku inwestycji. Poziom ryzyka trzeba oceniać na podstawie konkretnej oferty i instrumentu znajdującego się na koncie.

Czy trzeba wpłacać pieniądze co miesiąc?

Nie. Możesz wpłacać regularnie, nieregularnie albo tylko w wybranych latach. W przypadku preferencyjnej wypłaty ważna jest jednak historia wpłat, dlatego całkowite odkładanie decyzji na później może utrudnić spełnienie warunków podatkowych.

Czy IKE i IKZE zastępują emeryturę z ZUS?

Nie. Są prywatnym uzupełnieniem świadczenia z systemu publicznego. Przed wyborem konkretnej oferty warto porównać jej koszty, zasady wypłat i poziom ryzyka. Przy bardziej złożonej sytuacji podatkowej lub majątkowej pomoc doradcy podatkowego może ograniczyć ryzyko błędnej decyzji.

Jeśli płacisz podatek dochodowy i chcesz korzystać z ulgi już teraz, zacznij od analizy IKZE. Jeśli zależy Ci na większym limicie oraz zwolnieniu z podatku Belki przy przyszłej wypłacie, rozważ IKE. Gdy budżet na to pozwala, oba konta mogą się uzupełniać, ale nie powinny zastępować poduszki finansowej na nagłe wydatki.

Artykuł nie stanowi porady inwestycyjnej lub finansowej.