Oprocentowanie to cena pieniądza w czasie. Dla kredytobiorcy oznacza koszt korzystania z kapitału banku, a dla osoby oszczędzającej – zysk za powierzenie pieniędzy bankowi. Najczęściej podaje się je jako procent kapitału w skali roku.
Czym tak naprawdę jest oprocentowanie?
Możesz myśleć o oprocentowaniu jak o „wynajmie pieniędzy”. Gdy pożyczasz kapitał, płacisz za możliwość korzystania z niego przez określony czas. Gdy przekazujesz własne środki bankowi na lokatę albo konto oszczędnościowe, otrzymujesz wynagrodzenie za to, że bank może nimi dysponować.
Podstawą naliczania odsetek jest kapitał, czyli kwota pożyczona lub zdeponowana. Oprocentowanie wyrażone w skali roku nie zawsze oznacza, że umowa trwa dokładnie 12 miesięcy. Przy krótszym okresie odsetki nalicza się proporcjonalnie do czasu, zgodnie z warunkami produktu.
Oprocentowanie w praktyce
To samo pojęcie działa odmiennie w zależności od tego, czy pożyczasz pieniądze, czy je oszczędzasz:
| Produkt finansowy | Rola oprocentowania | Co to oznacza dla Ciebie |
|---|---|---|
| Kredyt | Koszt korzystania z kapitału banku | Wyższe oprocentowanie zwykle oznacza większe odsetki i wyższą kwotę do spłaty. |
| Lokata | Zysk za zdeponowanie pieniędzy na określony czas | Wyższa stopa może zwiększyć odsetki, ale zysk pomniejsza podatek od zysków kapitałowych. |
| Konto oszczędnościowe | Zysk od środków przechowywanych na rachunku | Otrzymujesz odsetki, zwykle zachowując łatwiejszy dostęp do pieniędzy niż przy lokacie terminowej. |
Dlaczego oprocentowanie się zmienia?
Na wysokość oprocentowania wpływają warunki rynkowe oraz cechy konkretnego produktu i klienta. Podstawowe stopy procentowe ustalane przez Narodowy Bank Polski można traktować jako cenę hurtową pieniądza. Ich zmiany oddziałują na koszty finansowania banków, a następnie na oprocentowanie kredytów i depozytów oferowanych klientom.
Znaczenie ma także inflacja. Bank, ustalając warunki produktu, bierze pod uwagę zmianę siły nabywczej pieniądza i oczekiwany poziom rynkowych stóp. Przy kredytach dochodzi jeszcze ocena ryzyka, czyli prawdopodobieństwa terminowej spłaty zobowiązania.
Najczęściej na poziom oprocentowania wpływają:
- Stopy procentowe NBP – oddziałują na koszt pieniądza na rynku i poziom stawek stosowanych przez banki.
- Inflacja – wpływa na oczekiwania dotyczące wartości pieniądza oraz przyszłych warunków finansowania.
- Ryzyko klienta – dochody, stabilność zatrudnienia, historia spłat i wysokość zobowiązań mogą wpływać na ocenę zdolności kredytowej.
- Marża banku – część oprocentowania ustalana przez instytucję, między innymi z uwzględnieniem rodzaju produktu i ryzyka.
W kredytach o zmiennej stopie oprocentowanie może opierać się na wskaźniku rynkowym, takim jak WIBOR lub WIRON, powiększonym o marżę banku. Przy stałym oprocentowaniu stopa pozostaje niezmienna przez okres wskazany w umowie, dlatego rata jest bardziej przewidywalna, ale klient nie korzysta automatycznie ze spadku stóp rynkowych.
Oprocentowanie nominalne a RRSO
Oprocentowanie nominalne jest podstawą wyliczania odsetek. Pokazuje roczną stopę zastosowaną do kapitału, ale nie obejmuje wszystkich wydatków związanych z kredytem. Samo w sobie nie odpowiada więc na pytanie, ile dokładnie będzie kosztować finansowanie.
Szerszy obraz daje RRSO, czyli Rzeczywista Roczna Stopa Oprocentowania. Ten wskaźnik przedstawia całkowity koszt kredytu w stosunku rocznym. Uwzględnia nie tylko odsetki wynikające z oprocentowania nominalnego, lecz także koszty pozaodsetkowe związane z zawarciem i obsługą zobowiązania.
W skład całkowitego kosztu mogą wchodzić:
- odsetki naliczane od kwoty kredytu,
- prowizja za udzielenie finansowania,
- ubezpieczenia wymagane lub powiązane z kredytem,
- opłaty przygotowawcze, administracyjne albo za dodatkowe usługi.
Dlatego kredyt z niższym oprocentowaniem nominalnym nie musi być tańszy. Bank może zrekompensować niższą stopę wysoką prowizją lub innymi opłatami. Z kolei oferta z nieco wyższym oprocentowaniem nominalnym może mieć niższy całkowity koszt, jeżeli nie towarzyszą jej znaczące koszty dodatkowe. Przy porównywaniu kredytów sprawdzaj więc przede wszystkim RRSO, całkowitą kwotę do zapłaty i warunki umowy.
W przypadku oszczędności nie stosuje się RRSO do oceny lokaty. Trzeba sprawdzić oprocentowanie, czas trwania produktu, zasady wypłaty odsetek i ewentualne warunki promocyjne. Zysk brutto z lokaty lub konta oszczędnościowego pomniejsza Podatek Belki wynoszący 19%, który bank co do zasady pobiera automatycznie.
Co sprawdzić przed podpisaniem umowy?
Przy kredycie nie patrz wyłącznie na reklamowaną stopę nominalną. Porównaj RRSO, prowizje, ubezpieczenia, rodzaj oprocentowania oraz zasady jego zmiany. Przy lokacie sprawdź, czy podana stawka dotyczy całego okresu, nowych środków i konkretnej kwoty, a także ile wyniesie zysk po potrąceniu podatku.
Najważniejsze jest analizowanie całej oferty, a nie jednej liczby. Oprocentowanie pokazuje cenę lub wynagrodzenie za korzystanie z pieniędzy, natomiast RRSO pomaga ocenić pełny koszt kredytu. W przypadku oszczędności realny wynik zależy od oprocentowania netto, czasu oraz wpływu inflacji.
Artykuł nie stanowi porady inwestycyjnej lub finansowej
