Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP) to państwowy fundusz celowy, który chroni pracowników, gdy niewypłacalny pracodawca nie jest w stanie uregulować należnych świadczeń. Z jego środków mogą zostać wypłacone między innymi zaległe wynagrodzenia, odprawy i ekwiwalenty za urlop. Fundusz jest finansowany przede wszystkim ze składek opłacanych przez pracodawców.
Czym jest FGŚP?
FGŚP działa jak siatka bezpieczeństwa dla pracowników, byłych pracowników, a w określonych sytuacjach także członków rodziny zmarłego pracownika uprawnionych do renty rodzinnej. Jego zadaniem jest zaspokojenie roszczeń pracowniczych, których nie można uzyskać od firmy z powodu jej niewypłacalności.
Podstawą działania funduszu jest ustawa z 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy. Środkami FGŚP dysponuje minister właściwy do spraw pracy, a składki na fundusz pobiera Zakład Ubezpieczeń Społecznych i przekazuje je na jego rachunek.
Jakie świadczenia obejmuje ochrona?
FGŚP nie wypłaca dowolnych należności związanych z zatrudnieniem. Ochroną objęte są roszczenia wskazane w ustawie, w określonych okresach i limitach. Najważniejsze z nich to:
- Wynagrodzenie za pracę.
- Wynagrodzenie za czas przestoju, usprawiedliwionej nieobecności, niewykonywania pracy oraz niezdolności do pracy z powodu choroby.
- Wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy.
- Odprawa pieniężna związana z rozwiązaniem stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracownika.
- Ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy.
- Odszkodowanie przewidziane w Kodeksie pracy oraz dodatek wyrównawczy.
Wypłata jest ograniczona ustawowymi limitami. W przypadku części świadczeń łączna kwota za miesiąc nie może przekroczyć przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału. Wysokość tego limitu zmienia się, dlatego przy składaniu wniosku trzeba sprawdzić wartość obowiązującą w danym okresie.
Kiedy można skorzystać z FGŚP?
Sama nieterminowa wypłata pensji nie wystarcza do uruchomienia funduszu. Konieczne jest wystąpienie niewypłacalności pracodawcy w rozumieniu ustawy. Zwykle wiąże się ona z formalnym postanowieniem sądu, ale ustawa obejmuje kilka różnych sytuacji:
- ogłoszenie upadłości pracodawcy;
- wszczęcie wtórnego postępowania upadłościowego;
- otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego;
- oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości, gdy majątek pracodawcy nie wystarcza na pokrycie kosztów postępowania;
- oddalenie wniosku o upadłość z powodu obciążenia majątku hipoteką, zastawem lub innym zabezpieczeniem w takim stopniu, że pozostały majątek nie wystarcza na koszty postępowania.
W niektórych przypadkach możliwa jest także zaliczka na poczet niezaspokojonych roszczeń. Pracownik może się o nią ubiegać, gdy pracodawca faktycznie zaprzestał działalności. Ustawa wiąże tę sytuację między innymi z brakiem działalności i przychodów przez okres dłuższy niż dwa miesiące, nieobecnością pracodawcy w siedzibie lub miejscu wykonywania działalności oraz niewykonywaniem obowiązków wobec pracowników i instytucji publicznych.
Kto płaci składki na FGŚP?
Składkę finansuje w całości pracodawca. Dotyczy ona osób zatrudnionych, które podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, między innymi na podstawie umowy o pracę, umowy o pracę nakładczą, umowy zlecenia lub umowy równorzędnej. W przypadku określonych spółdzielni obowiązek może obejmować także osoby wykonujące pracę zarobkową na innej podstawie niż stosunek pracy.
Składkę oblicza się od tej samej podstawy, od której nalicza się składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Stopa procentowa wynosiła 0,10% podstawy wymiaru w 2023 r., ale jej wysokość na dany rok wynika z ustawy budżetowej i przed rozliczeniem należy sprawdzić aktualne przepisy.
Pracodawca nie opłaca składek za niektóre grupy pracowników. Najważniejsze zwolnienia przedstawia tabela:
| Grupa pracowników | Okres zwolnienia |
|---|---|
| Osoby powracające z urlopu macierzyńskiego, na warunkach urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego lub wychowawczego | 36 miesięcy od pierwszego miesiąca po powrocie |
| Osoby po 50. roku życia, które przed zatrudnieniem przez co najmniej 30 dni były zarejestrowane jako bezrobotne w PUP | 12 miesięcy od pierwszego miesiąca po zawarciu umowy o pracę |
| Osoby skierowane do pracy przez PUP, które nie ukończyły 30 lat | 12 miesięcy od pierwszego miesiąca po zawarciu umowy o pracę |
| Kobiety po ukończeniu 55 lat i mężczyźni po ukończeniu 60 lat | Zwolnienie przysługuje z uwagi na wiek, na zasadach określonych w ustawie |
Obowiązek opłacania składek i prawo pracownika do świadczenia z FGŚP to dwie różne kwestie. Pracodawca jest płatnikiem składki, natomiast pracownik może być jej beneficjentem dopiero wtedy, gdy spełnione zostaną warunki dotyczące niewypłacalności i rodzaju roszczenia.
Jak złożyć wniosek o wypłatę?
Wniosek o świadczenie składa się elektronicznie przez platformę Praca.gov.pl do właściwego wojewódzkiego urzędu pracy. Co do zasady decyduje siedziba pracodawcy. Jeżeli pracodawcą jest osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą, właściwy jest urząd ustalony według głównego miejsca wykonywania działalności.
Procedura obejmuje kilka podstawowych czynności:
- Sprawdź, czy wobec pracodawcy wystąpiła ustawowa przesłanka niewypłacalności albo czy spełnione są warunki wypłaty zaliczki.
- Ustal, które roszczenia i okresy mogą być objęte ochroną FGŚP.
- Przygotuj dokumenty potwierdzające zatrudnienie, wysokość niewypłaconych należności oraz ustanie stosunku pracy, jeżeli dotyczy.
- Złóż kompletny wniosek przez Praca.gov.pl do właściwego wojewódzkiego urzędu pracy.
- Uzupełnij dokumentację, jeżeli urząd wezwie do wyjaśnień lub przedłożenia dodatkowych dowodów.
Wniosek powinien pozwalać na identyfikację pracownika, pracodawcy i niezaspokojonych roszczeń. Brak dokumentów uprawdopodabniających prawo do świadczenia może opóźnić rozpatrzenie sprawy albo uniemożliwić wypłatę.
Nota ekspercka: terminy, limity oraz wymagane dokumenty zależą od rodzaju niewypłacalności i sytuacji pracownika. W sprawie indywidualnej najlepiej skontaktować się z właściwym wojewódzkim urzędem pracy, który zajmuje się obsługą FGŚP.
FGŚP nie zastępuje zwykłej wypłaty wynagrodzenia i nie uruchamia się przy każdym opóźnieniu ze strony firmy. Jest mechanizmem ochronnym stosowanym wtedy, gdy niewypłacalność pracodawcy została ustalona w sposób przewidziany przepisami, a roszczenie mieści się w ustawowym katalogu i limitach.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. W sprawach dotyczących konkretnego zatrudnienia, roszczeń lub terminów należy skontaktować się z właściwym wojewódzkim urzędem pracy albo prawnikiem.
