Jaka jest waluta w Polsce? Wszystko, co warto wiedzieć

Oficjalną walutą Polski jest złoty polski, oznaczany symbolem zł i kodem ISO 4217 PLN. Jeden złoty dzieli się na 100 groszy, a za emisję pieniądza i stabilność systemu odpowiada Narodowy Bank Polski. Skąd wzięła się nazwa złotego, jakie nominały są dziś w obiegu i dlaczego w 1995 roku usunięto cztery zera? Wyjaśniamy najważniejsze fakty.

Jaka waluta obowiązuje w Polsce?

W Polsce płaci się złotym polskim. Jego symbol to „zł”, natomiast międzynarodowy kod walutowy brzmi PLN. Złoty ma charakter waluty fiducjarnej, czyli jego wartość nie wynika z wymienialności na określoną ilość złota, lecz z funkcjonowania państwa, gospodarki i polityki pieniężnej.

Podstawową jednostkę podzielono na grosze. W zapisie kwoty symbol waluty zwykle pojawia się po liczbie, na przykład 25 zł albo 4,50 zł. Skrót grosza to „gr”. Symbol „zł” nie ma pojedynczego znaku w standardzie Unicode, dlatego zapisuje się go z dwóch liter.

Jakie nominały złotego są w obiegu?

Gotówka występuje w formie monet i banknotów. Monety groszowe mają wartości od 1 do 50 groszy, a monety złotowe obejmują nominały 1, 2 i 5 zł. Banknoty zaczynają się od 10 zł i sięgają 500 zł.

Na banknotach znajdują się wizerunki władców Polski. Ich zabezpieczenia obejmują między innymi znaki wodne, nitki zabezpieczające, mikrodruki i elementy zmieniające wygląd pod wpływem światła lub przechylenia banknotu. Za produkcję polskich banknotów odpowiada Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych, a monety wybija Mennica Polska.

Monety i banknoty

W codziennych płatnościach stosuje się następujące nominały:

• monety 1, 2, 5, 10, 20 i 50 groszy,
• monety 1, 2 i 5 złotych,
• banknoty 10, 20, 50, 100, 200 i 500 złotych,
• monety oraz banknoty kolekcjonerskie emitowane przy wybranych okazjach.

Skąd pochodzi nazwa polskiej waluty?

Słowo „złoty” wiąże się z dawnymi monetami wykonanymi ze złota. W XIV i XV wieku tak określano między innymi zagraniczne dukaty używane na ziemiach polskich. Z czasem złoty stał się jednostką obrachunkową równą 30 groszom, choć przez długi okres nie musiał oznaczać jednej konkretnej monety.

Pierwszy złoty jako moneta pojawił się w 1663 roku w postaci tymfa. Wcześniej, od 1564 roku, bito półkopki o wartości 30 groszy. W XVII wieku w obiegu znajdowały się również boratynki, trojaki, szóstaki i orty. Ten system zmieniał się wraz z reformami pieniężnymi oraz sytuacją polityczną państwa.

Lech czy złoty?

Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku pojawił się problem ujednolicenia pieniądza. Rozważano nazwy „lech”, „pol”, „piast”, „sarmat” i „kościuszko”. Dekret z 5 lutego 1919 roku wskazywał nazwę lech, lecz już 28 lutego Sejm przyjął nazwę złoty.

Wybrano określenie znane z wcześniejszej historii monetarnej. Jego setną częścią został grosz, którego nazwa wywodzi się od dawnych europejskich określeń srebrnych monet.

Dlaczego marka polska została zastąpiona złotym?

Po rozbiorach i I wojnie światowej na terenie odrodzonej Polski funkcjonowało kilka walut. Używano między innymi marek, koron austriackich, rubli, ostrubli, guldenów i hrywny. W pierwszych latach niepodległości taki stan utrudniał handel, pobór podatków i prowadzenie jednolitej polityki finansowej.

Marka polska pozostawała w obiegu w latach 1917–1924. Emitowała ją Polska Krajowa Kasa Pożyczkowa. Niskie dochody państwa, wysokie wydatki i finansowanie deficytu emisją pieniądza doprowadziły do gwałtownego spadku jej wartości. W 1923 roku pojawiła się hiperinflacja, a nominały sięgały 10 milionów marek.

Wymiana marki polskiej odbywała się po kursie 1 800 000 marek za 1 złoty.

Plan Grabskiego

11 stycznia 1924 roku Sejm przyjął ustawy tworzące Plan Grabskiego. Reforma wdrożona w 1924 roku miała zahamować inflację, uporządkować finanse publiczne i przygotować wprowadzenie stabilnej waluty.

Bank Polski rozpoczął działalność w kwietniu 1924 roku i otrzymał wyłączne prawo emisji banknotów. Złoty wszedł do obiegu 29 kwietnia 1924 roku. Początkowo około 30% pieniędzy znajdujących się w obiegu miało pokrycie w złocie lub walutach obcych, a wartość jednego złotego ustalono na 9/31 grama czystego złota.

Co stało się ze złotym podczas wojny i PRL?

W czasie okupacji niemieckiej na obszarze Generalnego Gubernatorstwa wprowadzono okupacyjne złote. Banknoty emitował Bank Emisyjny w Polsce z siedzibą w Krakowie. Zachowały polskie napisy, lecz usunięto z nich godło i inne symbole narodowe. Potocznie nazywano je młynarkami, od nazwiska prezesa banku Feliksa Młynarskiego.

Na terenach wcielonych do Rzeszy obowiązywała marka niemiecka, a na ziemiach zajętych przez Związek Radziecki używano rubla. Po wojnie złoty powrócił, ale jego kurs został powiązany z rublem.

30 października 1950 roku przeprowadzono wymianę pieniędzy według dwóch różnych przeliczników. Płace wymieniano w stosunku 100 do 3, natomiast gotówkę i depozyty bankowe w stosunku 100 do 1. W praktyce oznaczało to utratę dwóch trzecich oszczędności ludności.

Inflacja w późnym okresie PRL wymuszała wprowadzanie coraz większych nominałów. W latach 1987–1992 pojawiły się banknoty od 10 000 do 2 000 000 zł. W 1989 roku najwyższym planowanym nominałem miał być banknot o wartości 5 milionów złotych.

Na czym polegała denominacja złotego?

1 stycznia 1995 roku weszła w życie Denominacja 1995. Stare złote oznaczono kodem PLZ, a nowe otrzymały kod PLN. Przelicznik wynosił 10 000 PLZ za 1 PLN, dlatego z kwoty 1 000 000 starych złotych powstało 100 nowych złotych.

Operacja usunęła cztery zera z cen, wynagrodzeń, rachunków i oszczędności. Do końca 1996 roku stare banknoty można było wymieniać w bankach, placówkach handlowych i punktach usługowych. Od 1 stycznia 1997 roku do 31 grudnia 2010 roku wymianę prowadziły wyznaczone banki.

Denominacja nie zmieniła realnej wartości majątku. Zmieniła jednostkę zapisu – 10 000 starych złotych stało się jednym nowym złotym.

Czy Polska ma przyjąć euro?

Polska, jako członek Unii Europejskiej od maja 2004 roku, zobowiązała się do przyjęcia euro po spełnieniu wymaganych kryteriów stabilności. Nie wyznaczono jednak harmonogramu zamiany złotego na wspólną walutę.

Wprowadzenie euro wymagałoby także zmian w art. 227 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który określa status Narodowego Banku Polskiego i jego kompetencje emisyjne. Do tego czasu złoty pozostaje jedynym prawnym środkiem płatniczym na terytorium Polski.