Autentyczność banknotu sprawdzisz bez specjalistycznego sprzętu. Zastosuj zasadę „dotknij, popatrz, przechyl” i porównaj kilka zabezpieczeń, a nie tylko jedno. Jeśli nadal masz wątpliwości, nie płać nim – zanieś go do banku albo zgłoś na policję.
Jak sprawdzić, czy banknot jest prawdziwy?
Polskie banknoty z serii „Władcy polscy” mają zabezpieczenia wyczuwalne pod palcami i widoczne podczas oglądania pod światło lub pod kątem. Banknoty sprzed modernizacji oraz wersje ze zmodernizowanymi zabezpieczeniami pozostają prawnymi środkami płatniczymi, dlatego nie wszystkie detale muszą wyglądać identycznie. Najlepiej porównać podejrzany egzemplarz z banknotem tego samego nominału, którego autentyczności jesteś pewien.
- Dotknij powierzchni banknotu. Oryginał wykonany jest ze specjalnego papieru i zwykle wydaje charakterystyczny, szeleszczący dźwięk. Nie powinien być ani całkowicie gładki, ani podobny do zwykłej kartki. Druk wklęsły, nazywany stalorytem, tworzy wypukłości wyczuwalne opuszkami palców. Sprawdź przede wszystkim:
Na przedniej stronie banknotu wyczuwalne mogą być:
- portret władcy,
- napis „Narodowy Bank Polski”,
- cyfrowe oznaczenie nominału,
- godło Rzeczypospolitej Polskiej,
- oznaczenie dla osób niewidomych,
- napis „WARSZAWA”, data emisji oraz podpisy przedstawicieli NBP.
Jeśli papier jest zbyt miękki, śliski lub nienaturalnie sztywny, a wypukłości nie da się wyczuć, banknot wymaga dokładniejszego sprawdzenia. Sam wygląd papieru nie przesądza jednak o fałszerstwie.
- Popatrz na banknot pod światło. W zmodernizowanych banknotach zobaczysz znak wodny z wizerunkiem władcy i cyfrowym oznaczeniem nominału. Powinien być częścią papieru, a nie zwykłym nadrukiem widocznym bez podświetlenia. Pod światło sprawdź także nitkę zabezpieczającą – ma postać ciemnej linii z oznaczeniem nominału i skrótem „ZŁ”.
W niektórych banknotach elementy z obu stron uzupełniają się pod światło, tworząc pełny obraz. To zabezpieczenie nazywa się recto-verso. Jeśli znak wodny wygląda jak płaska plama, a nitka jest jedynie nadrukowana na powierzchni, potraktuj to jako sygnał ostrzegawczy.
- Przechyl banknot i obserwuj zmianę obrazu lub koloru. Efekt kątowy polega na tym, że określony element staje się widoczny albo zmienia wygląd po obróceniu banknotu. Na nominałach 50 zł, 100 zł, 200 zł i 500 zł wybrane elementy po prawej stronie portretu zmieniają barwę. Przykładowo litera „K” na banknocie 50 zł przechodzi z zielonej w niebieską, a rozeta na banknocie 100 zł zmienia kolor ze złotego na zielony.
Na banknotach 10 zł i 20 zł z tyłu znajduje się pas opalizujący, który przy poruszaniu może pojawiać się i znikać. W przypadku wyższych nominałów zmiana koloru może dotyczyć także nitki zabezpieczającej lub wzoru sprawiającego wrażenie ruchomego. Brak jakiejkolwiek zmiany po przechyleniu banknotu powinien skłonić do dalszej weryfikacji.
Co zrobić, jeśli banknot budzi wątpliwości?
Nie próbuj rozstrzygać sprawy na podstawie jednego szczegółu. Uszkodzenie, zabrudzenie lub zużycie może utrudniać ocenę zabezpieczeń, ale nie oznacza automatycznie, że banknot jest fałszywy. Porównaj go z innym egzemplarzem tego samego nominału, a jeśli wątpliwości pozostaną, udaj się do banku. Możesz też zgłosić sprawę w najbliższej jednostce policji.
Banknot przekazany do sprawdzenia może zostać zatrzymany. Jeżeli okaże się falsyfikatem, nie otrzymasz zwrotu jego równowartości. To jednak nie oznacza automatycznie odpowiedzialności karnej osoby, która weszła w jego posiadanie nieświadomie.
Nie płać podejrzanym banknotem, nie rozmieniaj go i nie przekazuj go innej osobie. Świadome wprowadzanie fałszywych pieniędzy do obiegu jest przestępstwem i może grozić karą do 10 lat pozbawienia wolności. Inaczej ocenia się nieświadome posiadanie falsyfikatu, ale po powzięciu podejrzeń trzeba zaprzestać posługiwania się nim i zgłosić sprawę.
Najważniejsza zasada przy sprawdzaniu banknotu
Spokój i sprawdzenie kilku zabezpieczeń naraz dają lepszy rezultat niż szybka ocena koloru lub samego papieru. Zapamiętaj kolejność: dotknij, popatrz, przechyl. W weryfikacji polskich banknotów może pomóc także aplikacja NBP Safe. Gdy mimo tego nie masz pewności, bank lub policja są właściwym miejscem do potwierdzenia autentyczności.
