Funt szterling (GBP) to oficjalna waluta Zjednoczonego Królestwa. Oznacza się go symbolem £, a jeden funt dzieli się na 100 pensów. Jest jedną z najstarszych walut pozostających w codziennym obiegu oraz jedną z głównych walut światowego systemu finansowego.
Czym jest funt szterling?
Nazwa „funt szterling” odróżnia brytyjską walutę od innych jednostek pieniężnych nazywanych funtem. Międzynarodowy kod waluty to GBP, utworzony od angielskiego określenia „Great Britain pound”. Symbol £ pochodzi od łacińskiego słowa libra, oznaczającego funt jako jednostkę wagi.
Współczesny funt działa w systemie dziesiętnym. Jego podstawową jednostką ułamkową jest pens, dlatego 1 GBP odpowiada 100 pensom. Za emisję banknotów Banku Anglii odpowiada Bank of England, choć część banknotów jest także emitowana przez banki w Szkocji i Irlandii Północnej.
Jakie nominały funta są w obiegu?
Funt szterling występuje w postaci monet i banknotów. Podstawowe nominały przedstawiają się następująco:
| Rodzaj | Nominały |
|---|---|
| Monety | 1, 2, 5, 10, 20 i 50 pensów, 1 i 2 funty |
| Banknoty Banku Anglii | 5, 10, 20 i 50 funtów |
| Banknoty regionalne | Nominały emitowane przez banki szkockie i północnoirlandzkie, w tym lokalnie spotykane banknoty o innych wartościach |
Banknoty Banku Anglii są stopniowo zastępowane wersjami polimerowymi. Materiał ten jest trwalszy i bardziej odporny na zabrudzenia niż papier. W praktyce w obiegu mogą jeszcze występować starsze banknoty papierowe, zależnie od nominału i terminu ich wycofania.
Skąd pochodzi nazwa „funt szterling”?
Pierwsza część nazwy ma źródło w rzymskiej jednostce wagi libra lub libra pondo. Początkowo funt nie był wyłącznie nazwą pieniądza. Oznaczał także określoną masę srebra, a jednostka wagi o tej samej nazwie funkcjonuje do dziś. Z czasem funt jako jednostka rozrachunkowa zaczął oznaczać wartość pieniężną, nie konkretną wagę kruszcu.
Pochodzenie słowa „szterling” nie jest całkowicie pewne. Najczęściej łączy się je z określeniami easterling lub osterling, używanymi wobec kupców i mincerzy z terenów Europy Północnej. Ich srebrne monety cieszyły się dobrą opinią, co mogło przyczynić się do utrwalenia nazwy odnoszącej się do wysokiej jakości pieniądza.
Jak zmieniał się system funta?
Przez stulecia funt nie dzielił się na 100 pensów. Przed reformą walutową obowiązywał system, w którym 1 funt odpowiadał 20 szylingom, a każdy szyling miał 12 pensów. W rezultacie jeden funt składał się z 240 pensów. Taki podział był historycznie zakorzeniony, ale utrudniał część rozliczeń i obliczeń.
15 lutego 1971 roku Wielka Brytania przeszła na system dziesiętny. Od tego momentu funt dzieli się na 100 pensów. Zmiana uprościła codzienne płatności i rachunki, choć przez pewien czas w obiegu funkcjonowały określenia „stary pens” i „nowy pens”, aby odróżnić nowe jednostki od wcześniejszego systemu.
W średniowieczu wartość funta była powiązana przede wszystkim ze srebrem. Później Wielka Brytania przyjęła rozwiązania oparte na złocie, a w XX wieku odeszła od wymienialności pieniądza na kruszec. Dzisiejszy funt jest walutą fiducjarną, czyli jego wartość nie wynika z możliwości wymiany banknotu na określoną ilość srebra lub złota.
Jakie znaczenie ma funt na świecie?
Funt szterling jest jedną z głównych walut międzynarodowych i pozostaje walutą rezerwową. Jego znaczenie wynika między innymi z wielkości brytyjskiej gospodarki, długiej historii finansowej oraz pozycji Londynu jako centrum bankowości, ubezpieczeń i obrotu instrumentami finansowymi.
Bank Anglii, założony w 1694 roku, prowadzi politykę pieniężną Wielkiej Brytanii i emituje banknoty dla Anglii oraz Walii. Decyzje dotyczące stóp procentowych i stabilności systemu finansowego wpływają na popyt na funta. Znaczenie ma także City of London, gdzie działają liczne banki, firmy inwestycyjne i instytucje ubezpieczeniowe.
Banknoty regionalne i najważniejsze ciekawostki
Funt ma kilka cech, które odróżniają go od wielu innych walut. Najważniejsze z nich dotyczą regionalnej emisji banknotów oraz wydarzeń na rynku finansowym:
- Banknoty szkockie i północnoirlandzkie są emitowane przez lokalne banki. Nie mają statusu prawnego środka płatniczego w Anglii, choć są powszechnie używane i zwykle akceptowane w regionie emisji.
- Sklep lub kantor w Anglii może odmówić przyjęcia banknotu szkockiego albo północnoirlandzkiego, mimo że przedstawia on wartość w funtach szterlingach.
- Czarna środa z 16 września 1992 roku była momentem silnej presji spekulacyjnej na funta. George Soros zasłynął wtedy z zakładów na spadek wartości brytyjskiej waluty.
- Wielka Brytania zachowała funta i nie przyjęła euro, mimo członkostwa w Unii Europejskiej. Funt pozostał więc odrębną walutą państwa, podobnie jak jego własny system emisji banknotów.
Funt szterling łączy bardzo dawną tradycję – widoczną już w samej nazwie i podziale na funty oraz pensy – z nowoczesnym systemem bankowym. Jego znaczenie nie opiera się wyłącznie na historii, lecz także na pozycji Banku Anglii, londyńskiego centrum finansowego i brytyjskiej gospodarki.
